De impact van staar bij kinderen

Staar komt vooral voor bij volwassenen, maar ook baby’s en kinderen kunnen staar krijgen. Bij staar bij kinderen is de ooglens troebel. Daardoor kan een kind wazig of minder scherp zien. Sommige kinderen worden met staar geboren. Bij andere kinderen ontstaat de aandoening later. Omdat het zicht van jonge kinderen nog volop in ontwikkeling is, is tijdige toegang tot goede oogzorg belangrijk.

Maar toegang tot oogonderzoek en passende zorg voor staar bij kinderen is niet overal vanzelfsprekend. Afstand tot een oogkliniek of ziekenhuis, armoede en een tekort aan oogzorgprofessionals kunnen ervoor zorgen dat een oogprobleem lang onopgemerkt blijft. Hierdoor beïnvloedt staar bij kinderen ook leren, spelen en volwaardig meedoen.

Van moeite met lezen naar weer meedoen op school
Bij twee broertjes in Rwanda werd tijdens een oogscreening op school aangeboren staar vastgesteld. Lees wat er veranderde toen hun oogaandoening werd gezien en zij toegang kregen tot oogzorg.

Wat is staar bij kinderen?

In een gezond oog is de ooglens helder. De lens helpt om licht op het netvlies te laten vallen, zodat we kunnen zien. Bij staar wordt de lens troebel. Dat kan ervoor zorgen dat beelden wazig of minder helder worden.

Een baby kan al bij de geboorte staar hebben. Dat noemen artsen aangeboren staar of congenitale cataract. Staar kan zich ook later in de kinderjaren ontwikkelen. De aandoening kan één oog of beide ogen treffen.

De oorzaak verschilt per kind en is lang niet altijd vast te stellen. Erfelijke factoren, bepaalde aandoeningen of een beschadiging van het oog kunnen een rol spelen. Welke zorg een kind met staar nodig heeft, hangt onder meer af van de plaats en ernst van de vertroebeling en van de invloed op het zicht. Dat wordt beoordeeld door gekwalificeerde oogzorgprofessionals.

Hoe kan staar bij een kind zichtbaar worden?

Bij heel jonge kinderen is een oogprobleem niet altijd eenvoudig op te merken. Zij kunnen immers nog niet vertellen dat ze wazig zien. De volgende verschijnselen komen voor bij staar:

  • verminderd of wazig zicht;
  • ongecontroleerde bewegingen van de ogen;
  • ogen die niet dezelfde kant op kijken;
  • een witte of grijze verkleuring van de pupil;
  • moeite met fel licht.

Niet ieder kind met één van deze verschijnselen heeft staar. Het vaststellen van een oogaandoening wordt gedaan door een arts of andere gekwalificeerde oogzorgprofessional.

Bij oudere kinderen kan slecht zicht ook merkbaar worden tijdens dagelijkse activiteiten. Lezen kan bijvoorbeeld moeilijker gaan of een kind ziet voorwerpen op afstand minder goed. Dat is één reden waarom oogscreening en toegang tot professionele oogzorg zo belangrijk is.

Waarom goede oogzorg op jonge leeftijd zo belangrijk is

De ogen en hersenen van een jong kind ontwikkelen zich samen. Wanneer staar het zicht belemmert, kan dat de ontwikkeling van het zien verstoren. Daarom is het belangrijk dat tijdige herkenning en beoordeling plaatsvindt wanneer staar het zicht van een kind beïnvloedt.

De gevolgen kunnen verder reiken dan het oog zelf. Een kind dat onvoldoende ziet, kan moeite krijgen met lezen, leren, bewegen of deelnemen aan activiteiten. Dat zegt niets over de talenten of mogelijkheden van het kind. De vraag is of de omgeving toegankelijk genoeg is en of de juiste zorg en ondersteuning beschikbaar zijn.

Wanneer staar bij kinderen tijdig wordt gezien en passende oogzorg toegankelijk is, kan een barrière verdwijnen die een kind beperkt bij leren en meedoen. Hoeveel zicht na behandeling mogelijk is, verschilt per kind; herstel is niet te garanderen.

Wat als oogzorg niet vanzelfsprekend toegankelijk is?

In Nederland hebben veel gezinnen toegang tot professionele oogzorg. In de landen waar wij werken, kunnen de drempels groter zijn. Een oogkliniek kan ver van huis liggen. Vervoer kan ontbreken of de kosten zijn voor een gezin niet op te brengen. Ook kunnen de kosten van onderzoek of behandeling een barrière vormen.

Wij werken in Tanzania, Ethiopië, Rwanda en Indonesië. De manier waarop oogzorg is geregeld in deze landen verschilt per land en per gemeenschap. Daarom kijken we samen met lokale partners naar wat nodig is om oogzorg toegankelijker te maken. Dat kan bijvoorbeeld gaan om het versterken van lokale oogzorg, het opleiden van professionals, organiseren van oogscreenings in dorpen, soms via mobiele klinieken, of het verkleinen van praktische drempels naar zorg.

Het verhaal van Rahma uit Tanzania laat zien wat zo’n drempel kan betekenen. Haar moeder probeerde in Dar es Salaam een operatie te regelen nadat Rahma blind was geboren. De kosten bleken te hoog. Later hoorde het gezin over een screening voor kinderen. Daar werd vastgesteld dat Rahma aan beide ogen staar had en werd zij doorverwezen naar het CCBRT-ziekenhuis. Via het project kreeg het gezin ondersteuning rond vervoer, verblijf en de toegang tot zorg.

Een oogprobleem hebben is daarmee niet het enige dat bepaalt of een kind kan zien en meedoen. Ook de afstand tot zorg, de financiële situatie van een gezin en de beschikbaarheid van goed opgeleide professionals tellen mee.

Twee broertjes in Rwanda konden moeilijk lezen door aangeboren staar

Wat toegang tot oogzorg voor een gezin kan betekenen, zien we bij Willy en Jeanine en hun twee zoons in Rwanda.

Tijdens een oogscreening op de school van de kinderen onderzochten zorgmedewerkers van Kabgayi Eye Unit hun ogen. De screening vond plaats in samenwerking met SeeYou. Daar bleek dat beide broertjes aangeboren staar hadden. Hun slechte zicht maakte lezen en in de verte kijken moeilijk. Ook vader Willy werd onderzocht en bleek dezelfde oogaandoening te hebben.

Willy en zijn zoons kregen vervolgens medische zorg van de lokale professionals en werden geopereerd. Na de operatie veranderde er veel voor het gezin. Jeanine vertelt over haar kinderen: “Voor de operatie was lezen een strijd en nu kunnen ze zonder problemen lezen.”

Voor de operatie moesten de jongens hun hoofd schuin houden om op school te kunnen lezen. Daardoor raakten ze achterop. Toen hun zicht verbeterde, konden ze weer beter lezen en deelnemen aan het onderwijs.

Hun verhaal geeft staar bij kinderen een gezicht. Een oogscreening bracht aan het licht wat hen tegenhield. Vervolgens waren er lokale oogzorgprofessionals die onderzoek en behandeling konden bieden. Zo kregen de jongens meer ruimte om te leren en mee te doen.

Lees het volledige verhaal

Staar bij kinderen gaat ook over mee kunnen doen

Goed zicht raakt aan veel onderdelen van het dagelijks leven van een kind. Kun je lezen wat er in een boek staat? Zie je wat er verderop gebeurt? Kun je spelen met andere kinderen en de lessen op school volgen?

Een kind met slecht zicht is een kind met talenten, dromen en mogelijkheden. Toch kunnen barrières in de omgeving ervoor zorgen dat ontwikkelen en meedoen moeilijker worden. Een toegankelijke school, passend lesmateriaal, ondersteuning van leerkrachten en toegang tot goede oogzorg kunnen daarin veel betekenen.

Daarom kijken wij bij oogzorg ook naar de wereld rond een kind. Een behandeling alleen neemt niet iedere barrière weg. Onderwijs moet toegankelijk zijn. Ouders moeten hun weg naar zorg kunnen vinden. Zorgprofessionals moeten de kennis en middelen hebben om kinderen te onderzoeken en door te verwijzen. En kinderen met een blijvende visuele beperking moeten als volwaardig worden gezien en volledig kunnen meedoen.

Toegang tot oogzorg geeft geen garantie op een bepaalde toekomst. Ze kan wel een barrière wegnemen die een kind belemmert om te leren, zich te ontwikkelen en deel te nemen aan de gemeenschap.

Zo werken wij aan toegankelijke oogzorg voor kinderen

Wij zijn SeeYou, een ontwikkelingsorganisatie die samen met lokale partners werkt aan toegang tot oogzorg, onderwijs, werk en inclusie voor mensen met een beperking. Oogzorg zien we als onderdeel van een bredere omgeving waarin mensen gezien worden en mee kunnen doen.

Daarom versterken we lokale oogklinieken, zorgmedewerkers en organisaties. In Rwanda werken we bijvoorbeeld samen met Kabgayi Eye Unit. Binnen het huidige oogzorgproject in Rwanda werken we aan preventie, betere diagnostiek, specialistische behandeling en revalidatiezorg. Kabgayi Eye Unit voert de medische zorg uit; wij ondersteunen en versterken de samenwerking en de toegang tot die zorg.

In Tanzania werken we samen met Light for the World en Kilimanjaro Christian Medical Centre (KCMC) binnen een programma dat de toegang tot oogzorg verder moet versterken. Het verhaal van Rahma laat zien waarom daar ook aandacht is voor praktische barrières zoals kosten en vervoer.

Stap voor stap werken we zo aan systemen waarin een kind met een oogprobleem eerder wordt gezien en toegang kan krijgen tot professionele zorg.

Geef zicht op toegankelijke oogzorg

Met jouw gift versterken we lokale partners, oogklinieken, zorgmedewerkers en de omgeving rond kinderen. Zo dragen we eraan bij dat kinderen met oogproblemen worden gezien en toegang krijgen tot de zorg die zij nodig hebben.